Umurtqalilarning tayanch harakat organlari
AI Xulosa
Mavzuni ochishUmurtqalilar skeletining suvdan quruqlik va havoga moslashish evolyutsiyasi
Umurtqali hayvonlarning tayanch-harakat sistemasi skelet va muskullardan iborat bo'lib, yashash muhitiga qarab suzgichlardan qanotlargacha evolyutsion o'zgargan.
- Lansetnik — eng sodda xordali. Muskullari tana bo'ylab tasma shaklida joylashgan. Xorda tayanch va muskullarga biriktirish vazifasini bajaradi. Tanasini u yoki bu yonga egib suzadi.
- Baliqlarda tayanch-harakat tizimi. Umurtqa pog'onasi, bosh skeleti va suzgichlar rivojlangan. Toq suzgichlar (orqa, dum, anal) va juft suzgichlar (ko'krak, qorin) harakat organlari. Dum suzgichi oldinga harakatlanishni ta'minlaydi. Suyaklari suv muhitda yashashga moslashgan.
- Amfibiyalarning skeleti. Ikki juft yurish oyoqlari rivojlangan — suvdan quruqlikka o'tish belgisi. Oldingi oyoqlar: yelka, bilak, panja. Orqa oyoqlar: son, boldir, tovon. Baqalarning barmoqlari orasida suzgich parda bor.
- Reptiliya va sutemizuvchilarda skelet. Reptiliyalarda umurtqa pog'onasi, qovurg'alar va ko'krak qafasi rivojlangan — quruqlikda harakatlanishga moslashgan. Sutemizuvchilarda skelet eng murakkab — 200 dan ortiq suyak, differensiallashgan tishlar va kuchli muskullar.
- Qushlarda uchishga moslanish. Suyaklar ichki bo'sh (pnevmatik) — yengillik. Qanot skeleti o'zgargan oldingi oyoq. Ko'krak suyagida qayiq — uchish muskullari birikadigan joyga ega. To'sh suyagi katta yuzaga ega.
Asosiy atamalar: umurtqa pog'onasi ko'krak qafasi pnevmatik suyak suzgich xorda
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda qushlarning suyaklarini oddiy bo'sh naycha deb tushunadi. Sababi: «pnevmatik suyak = ichida havo bor» deb o'ylaydi. Darsda pnevmatik suyaklarning ichida havo bilan birga ichki to'sinchalar borligini va bu mustahkamlikni saqlab yengillik berishini ko'rsating.
AMALIY MISOL
Tovuq suyagini va go'sht suyagini solishtiring: tovuq suyagini sindirib ichini ko'ring — u bo'sh va yengil (pnevmatik). Go'sht suyagi esa og'ir va zich. Ikkalasining og'irligini tarozida solishtiring. Bu qushlarning uchishga moslashishining skelet darajasidagi namunasi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring