Bakteriyalar, protoktistalar, zamburug'lar
AI Xulosa
Mavzuni ochishMikroorganizmlarning turmush tarzida va tabiatdagi ajoyib vazifalari
Ko'zga ko'rinmas bakteriyalar, protistalar va zamburug'lar tabiatda moddalar aylanishini ta'minlaydi, oziq-ovqat sanoatida ishlatiladi va ba'zilari kasallik keltirib chiqaradi.
- Bakteriyalar — eng sodda organizmlar. Bakteriyalar bir hujayrali, yadrosiz (prokariot) organizmlar. Ular hamma joyda — tuproqda, suvda, havoda, tirik organizmlar tanasida yashaydi. Chirituvchi bakteriyalar o'lik qoldiqlarni mineral moddalarga parchalab tuproq hosil bo'lishida ishtirok etadi.
- Bakteriyalarning turlari. Avtotrof sianobakteriyalar fotosintez qiladi. Achituvchi bakteriyalar sut mahsulotlari (qatiq, pishloq, yogurt) ishlab chiqarishda ishlatiladi. Tugunak bakteriyalar burchoqdoshlar ildizida azotni o'zlashtiradi. Parazit bakteriyalar sil, vabo, o'lat kabi kasalliklarni keltirib chiqaradi.
- Protistalar — birinchi eukariotlar. Protistalar yadroli bir hujayrali organizmlar bo'lib, hayvonsimon (amyoba, infuzoriya), o'simliksimon (yashil evglena, xlamidomonada) va zamburug'simon turlarga bo'linadi.
- Zamburug'lar — alohida dunyo. Zamburug'lar na o'simlik, na hayvon — ular alohida dunyo. Geterotrof usulda oziqlanadi. Qalpog'li zamburug'lar (oq zamburug', qo'ziqorin), mog'or zamburug'lari (penitsillin) va achitqi zamburug'lari farqlanadi.
- Lishayniklar — simbioz namunasi. Lishayniklar zamburug' va suvo't yoki sianobakteriya simbiozidan tashkil topgan. Zamburug' suv va mineral tuzlarni yetkazsa, suvo't fotosintez qilib organik modda hosil qiladi.
Asosiy atamalar: bakteriya protista zamburug' prokariot simbioz lishaynik
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda zamburug'larni o'simliklar deb o'ylaydi. Sababi: ular tuproqda o'sadi va ko'rinishi o'simlikka o'xshaydi. Darsda zamburug'larning xlorofili yo'qligi va geterotrof oziqlanishini alohida ta'kidlash zarur.
AMALIY MISOL
Non bo'lagini nam matoga o'rab, iliq joyda 3-5 kun qoldiring. Mog'or zamburug'ining o'sishini kuzating: dastlab oq ipsimon gifax paydo bo'ladi, keyin qora sporalar hosil bo'ladi. Bu tajriba zamburug'larning spora orqali ko'payishini ko'rsatadi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring