Nafas olishning mohiyati. O'simliklarning nafas olishi
AI Xulosa
Mavzuni ochishNafas olish — organik moddalardan energiya ajratib olishning biologik mexanizmi
Nafas olish oziq moddalarning hujayralarda parchalanishi natijasida energiya ajralib chiqadigan jarayon bo'lib, barcha tirik organizmlar hayoti uchun zarur.
- Nafas olishning mohiyati. Nafas olish — organik moddalarning hujayralarda parchalanishi natijasida energiya ajralib chiqadigan jarayon. Hosil bo'lgan energiya o'sish, rivojlanish, ko'payish va boshqa hayotiy jarayonlar uchun sarflanadi.
- Aerob va anaerob organizmlar. Aerob organizmlar — kislorod ishtirokida nafas oladi (barcha o'simliklar, ko'pchilik hayvon va bakteriyalar). Anaerob organizmlar — kislorodsiz muhitda nafas oladi (achituvchi bakteriyalar, mog'or zamburug'lari, parazit chuvalchanglar).
- O'simliklarda nafas olish. O'simliklar barg og'izchalari va yasmiqchalar orqali kislorod qabul qilib, karbonat angidrid ajratadi. Ildiz po'stloq hujayralari tuproqdagi havo yordamida nafas oladi. Shu sababli tuproqni yumshatish muhim.
- Fotosintez va nafas olish farqi. Fotosintez — faqat yorug'likda, xloroplastlarda, CO₂ qabul qilinadi va O₂ ajraladi. Nafas olish — doimo (kechayu-kunduz), barcha hujayralarda, O₂ qabul qilinadi va CO₂ ajraladi.
- Gaz almashinuvi. Nafas olish jarayonida kislorodning qabul qilinishi va karbonat angidridning ajralib chiqishi gaz almashinuvi deyiladi. Tirik organizmlar kislorodni turlicha o'zlashtiradi: protistalar hujayra qobig'i orqali, o'simliklar barg og'izchalari orqali.
Asosiy atamalar: aerob anaerob gaz almashinuvi barg og'izchasi yasmiqcha
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda o'simliklar faqat kislorod ajratadi deb o'ylaydi. Sababi: fotosintez haqida ko'p eshitgan, lekin o'simliklar ham nafas olishini (kislorod qabul qilishini) e'tibordan qoldiradi. Darsda o'simliklar kechayu-kunduz nafas olishini va faqat yorug'likda fotosintez qilishini ta'kidlang.
AMALIY MISOL
Ikki shisha idishga o'simlik novdasini soling. Birini yorug' joyga, ikkinchisini qorong'i xonaga qo'ying. 24 soatdan keyin har birida yonayotgan gugurt cho'pini tushuring. Yorug'dagi idishda gugurt yaxshi yonadi (kislorod ko'p — fotosintez), qorong'udagida o'chadi (kislorod sarflangan — faqat nafas olish).
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring