Qon aylanish sistemasi
AI Xulosa
Mavzuni ochishModdalarni tananing har bir hujayrasiga yetkazuvchi transport tizimi
Bu mavzu kislorod va oziq moddalarning qon orqali tana bo'ylab qanday tashilishini hamda keraksiz moddalarning chiqarilishini o'rgatadi.
- Qon aylanish sistemasining tarkibi. Sistema qon, qon tomirlar va yurakdan iborat. Qon moddalarni organizmning bir qismidan boshqasiga yetkazadi.
- Qon tomirlarning turlari. Arteriya qonni yurakdan olib ketadi (devori qalin). Vena qonni yurakka qaytaradi (devori yupqaroq). Kapillyarlar arteriya va venani tutashtiradi, devori bir qavat hujayradan iborat bo'lib moddalar almashinuvini osonlashtiradi.
- Yurak — tiritmay ishlaydigan nasos. Yurak asosan muskullardan tashkil topgan. U qisqarganda qonni arteriyalarga haydaydi, bo'shashganda venalardan qon qaytib keladi. Yurak o'lchami taxminan mushticha keladi.
- Qonning transport vazifasi. Qon kislorod va oziq moddalarni barcha hujayralarga yetkazadi. Karbonat angidridni o'pkalarga, boshqa qoldiq moddalarni ayirish organlariga tashiydi.
- O'pkadagi gaz almashinuvi. O'pkada kislorod va karbonat angidrid alveola va kapillyarlar o'rtasida almashinadi.
Asosiy tushunchalar: yurak arteriya vena kapillyar qon
USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda arteriya va venani farqlamaydi — «arteriya = toza qon» deb o'ylaydi. Sababi: arteriya va venaning farqi yo'nalishda (yurakdan/yurakka), tarkibda emas. Darsda o'pka arteriyasi kislorodsiz qon tashishini alohida ta'kidlash tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Bilak ichki tomonida puls urib turgan joyni toping va bir daqiqadagi yurak urish sonini hisoblang. Tinch holatda va 20 ta sakrashdan keyin natijalarni solishtiring. Jismoniy faollik paytida yurak tezroq urishini kuzating — bu hujayralarga ko'proq kislorod va oziq modda kerakligini anglatadi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring