O‘zbekistonda metallurgiya. Cho‘yan ishlab chiqarish
AI Xulosa
Mavzuni ochishO'zbekistonda metallurgiya va cho'yan ishlab chiqarish
Metallurgiya sanoati mamlakatning iqtisodiy quvvatini belgilovchi asosiy tarmoqlardan biri bo'lib, qurilish va mashinasozlik uchun asos yaratadi.
- Cho'yan tushunchasi: Cho'yan — tarkibida 2,14% dan ko'p uglerod tutgan temir-uglerod qotishmasi. Mo'rt, lekin qattiq. Suyuqlanish harorati 1150-1200°C.
- Domna jarayoni: Domna pechida temir rudasi koks bilan qaytariladi. Bosqichlar: 3Fe₂O₃ + CO = 2Fe₃O₄ + CO₂, Fe₃O₄ + CO = 3FeO + CO₂, FeO + CO = Fe + CO₂.
- Xomashyo: Temir rudasi (Fe₂O₃, Fe₃O₄), koks (qaytaruvchi va yoqilg'i), flyus (ohaktosh — shlakni ajratish uchun). Havo puflanib, yonish ta'minlanadi.
- O'zbekistonda: Bekobod metallurgiya zavodi — qora metallurgiyaning asosiy korxonasi. Cho'yan va po'lat ishlab chiqaradi. Olmaliq kon-metallurgiya kombinati rangli metallar ishlab chiqaradi.
Asosiy atamalar: cho'yan domna pechi koks flyus shlak
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
O'quvchilar cho'yan va po'latni bir xil deb o'ylashadi. Asosiy farq — uglerod miqdori: cho'yanda >2,14%, po'latda <2,14%. Shu kichik farq xossalarni tubdan o'zgartiradi: cho'yan mo'rt, po'lat elastik va mustahkam.
TAJRIBA
Temir buyumni kuzating — u magnit bilan tortiladi. So'ng cho'yan qozonni kuzating — u og'irroq va mo'rtroq. Cho'yan tushirilsa sinadi, po'lat esa egiladi. Bu uglerod miqdorining mexanik xossalarga ta'sirini ko'rsatadi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring