Nerv sistemasi
AI Xulosa
Mavzuni ochishHayvonlar nerv sistemasining oddiydan murakkabga evolyutsion takomillashishi
Nerv sistemasi tuzilishi bo'shliqichlilarning tarqoq nerv to'ridan umurtqalilarning murakkab miya va orqa miyasigacha bosqichma-bosqich takomillashib borgan.
- Torsimon (diffuz) nerv sistemasi. Bo'shliqichlilarning nerv hujayralari tanada tarqoq joylashib, nerv to'rini hosil qiladi. Ta'sirlanganda butun tana qisqaradi. Bu eng sodda nerv sistemasi turi.
- Narvon (stvol) tipidagi nerv sistemasi. Yassi va to'garak chuvalchanglarda bir juft nerv tuguni va ulardan ketadigan nerv stvollari mavjud. Ko'ndalang nervlar stvolllarni tutashtiradi — narvon shaklini hosil qiladi.
- Zanjir tipidagi nerv sistemasi. Halqali chuvalchanglarda qorin nerv zanjiri rivojlangan — har bir segmentda bir juft nerv tuguni bor. Mollyuskalarda nerv tugunlari yirikroq va boshqa organlarga nervlar boradi.
- Naysimon nerv sistemasi — umurtqalilarda. Umurtqalilarda bosh miya va orqa miya hosil bo'lgan. Bosh miya oldingi miya, oraliq miya, o'rta miya, uzunchoq miya va miyachadan iborat. Orqa miya umurtqa kanalida joylashgan.
- Bosh miya bo'limlari. Oldingi miya (katta yarim sharlar) — fikrlash va xotira. Miyacha — harakatlar muvozanatini saqlash. Uzunchoq miya — nafas olish va yurak urishi markazlari. O'rta miya — ko'rish va eshitish reflekslari.
Asosiy atamalar: diffuz nerv sistemasi nerv tuguni nerv zanjiri bosh miya orqa miya miyacha
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda bosh miya va orqa miyaning vazifalarini aralashtiradi. Sababi: ikkalasi ham «miya» deb ataladi. Darsda orqa miya — oddiy reflekslar va signal uzatish, bosh miya esa — murakkab funksiyalar (fikrlash, xotira, ko'rish) uchun javobgar ekanini aniq farqlang.
AMALIY MISOL
Nerv sistemasi evolyutsiyasini jadvalga tushiring: gidra (torsimon), planariya (narvon), yomg'ir chuvalchangi (zanjir), baqa (naysimon). Har bir hayvonning ta'sirotga javob berish tezligi va aniqligini solishtiring — nerv sistemasi murakkablashgan sari javob tezligi va aniqligi ortishini ko'rasiz.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring