Umurtqasizlarning qon aylanish sitemasi
AI Xulosa
Mavzuni ochishUmurtqasiz hayvonlarda qon aylanish tizimining paydo bo'lishi va turlari
Qon aylanish sistemasi hayvonlarda moddalar transporti vazifasini bajarib, halqali chuvalchanglarda dastlab paydo bo'lgan va murakkab umurtqasizlargacha takomillashib borgan.
- Qon aylanish tizimining vazifalari. Qon aylanish sistemasi oziq moddalar, kislorod va karbonat angidrid gazlarini tashiydi. Tizim yurak va qontomirlardan tashkil topadi. Arteriya — yurakdan chiquvchi, vena — yurakka keluvchi, kapillyar — mayda qontomirlar.
- Ochiq va yopiq qon aylanish. Ochiq sistemada qon tomirlardan chiqib to'qima suyuqligi bilan aralashadi (mollyuskalar, bo'g'imoyoqlilar). Yopiq sistemada qon faqat tomirlar ichida harakatlanadi (halqali chuvalchanglar).
- Halqali chuvalchanglarda qon aylanish. Ikkita yirik tomir — orqa va qorin qontomiri mavjud. Halqum atrofidagi halqasimon qontomirlar «yurak» vazifasini bajarib, qonni harakatga keltiradi. Qon qizil rangda, qon aylanish yopiq.
- Mollyuskalarda qon aylanish. Ikki kamerali yurak (bo'lmacha va qorincha) paydo bo'lgan. Qon aylanish ochiq — qon tomirlardan to'qimalarga chiqadi. Qon rangsiz yoki havorang. O'pkada gaz almashinuvi sodir bo'ladi.
- Qisqichbaqasimonlarda qon aylanish. Yurak boshko'krak qismida joylashgan, uch juft teshikka ega. Qon aylanish ochiq. Arteriya orqali chiqkan qon to'qimalarga yetadi va orqa tomir orqali qaytadi.
Asosiy atamalar: arteriya vena kapillyar arterial qon venoz qon ochiq qon aylanish
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda arteriya = arterial qon deb o'ylaydi. Sababi: ikkalasi ham «arter-» bilan boshlanadi. Darsda arteriya — yurakdan chiquvchi tomir (unda venoz qon ham oqishi mumkin), arterial qon esa — kislorodga to'yingan qon ekanini tushuntiring.
AMALIY MISOL
Ikki shisha naychani rezina trubka bilan ulang va biriga qizil suvli shpris ulang. Shprisni bossangiz, suv naychalar orqali oqadi — bu yopiq qon aylanish modeli. Endi naychaning o'rtasini oching va suvni idishga to'king — suv tomirdan chiqadi — bu ochiq qon aylanish. Ikki modelni solishtiring.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring