Tabiatdagi elektr hodisalar
1 / 3
AI Xulosa
Mavzuni ochishElektrostatika — Tabiatdagi elektr hodisalar
Momaqaldiroq, chaqmoq va atmosfera elektrligi — tabiatdagi ulkan elektr hodisalar. Ularni tushunish hayot uchun xavfli vaziyatlardan himoya qiladi.
- Momaqaldiroq buluti — havo oqimlari natijasida musbat va manfiy zaryadlar ajralgan ulkan kondensator vazifasini o'taydi.
- Chaqmoq — bulut va yer yoki ikki bulut orasidagi kuchli elektr razryadi; harorat 30 000 K ga yetadi.
- Chaqmoq o'tkazgichi (Franklinov chiviq) — o'tkir uchli metall chiviq; chaqmoqni bino o'rniga ushlaydi va yerga o'tkazadi.
- Atmosfera elektrlanishi: Yer yuzasi doimiy ravishda manfiy zaryadlangan, atmosfera esa musbat zaryadlangan.
- Ionlashtiruvchi nurlanish: Kosmik nurlar va radioaktivlik havoni ioniylashtirib, atmosfera o'tkazuvchanligini ta'minlaydi.
- Chaqmoqdagi tok kuchi: I = 10 000 – 200 000 A (juda qisqa vaqt).
- Chaqmoq o'tkazgichi tamoyili: O'tkir uchda E maksimal → havo ionlashadi → tok yerga o'tadi.
- Chaqmoqdan himoya: Baland daraxt ostida turmang; ochiq maydonda cho'ng'ayib turing.
Asosiy atamalar: ChaqmoqMomaqaldiroqChaqmoq o'tkazgichAtmosfera elektrlanishiRazryad
⚠ USTOZ UCHUN DIQQAT
O'quvchilar chaqmoq o'tkazgich chaqmoqni 'o'chiradi' deb o'ylaydi. Aslida u chaqmoqni xavfsiz yo'l (yer) ga yo'naltiradi, to'xtatmaydi.
MISOL
10 qavatli binoga o'rnatilgan chaqmoq o'tkazgich (uzunligi ~30 m) uning atrofidagi ~ 30 m radiusli hududni himoya qiladi. O'tkazgich simli yerga ulanmasa, u faqat chaqmoqni jalb qiladi, lekin himoya qilmaydi.
AI xulosa
Mavzu rasmi
Testlar
Viktorina
Interaktiv o'yinlar
O'yinlar orqali o'rganish
O'ynash uchun tizimga kiring