Umurtqalilarning qon aylanish sistemasi
AI Xulosa
Mavzuni ochishYurak kameralarining ko'payishi va issiqqonlilik evolyutsiyasi
Umurtqalilarning qon aylanish sistemasi ikki kamerali yurakdan (baliqlar) to'rt kamerali yurakgacha (qushlar, sutemizuvchilar) takomillashib, issiqqonlilik paydo bo'lishiga sabab bo'lgan.
- Sovuqqonli va issiqqonli hayvonlar. Sovuqqonli hayvonlar (baliq, amfibiya, reptiliya) tana harorati muhitga bog'liq. Issiqqonli hayvonlar (qush, sutemizuvchi) tana haroratini doimiy saqlaydi — bu yurak tuzilishining takomillashishi natijasi.
- Baliqlarda qon aylanish. Ikki kamerali yurak (bo'lmacha + qorincha). Bitta qon aylanish doirasi. Yurakda venoz qon oqadi. Qon jabralardan o'tib arterial qonga aylanadi va butun tanaga tarqaladi.
- Amfibiyalarda qon aylanish. Uch kamerali yurak (ikkita bo'lmacha + bitta qorincha). Ikkita qon aylanish doirasi paydo bo'lgan. Qorinchada arterial va venoz qon qisman aralashadi. Kichik doira — o'pka va teriga, katta doira — butun tanaga.
- Reptiliyalarda qon aylanish. Uch kamerali yurak, lekin qorinchada yarim to'siq bor — qon kamroq aralashadi. Timsohda to'rt kamerali yurak, ammo arteriyalarda qon qisman aralashadi.
- Qush va sutemizuvchilarda qon aylanish. To'rt kamerali yurak — arterial va venoz qon to'liq ajralgan. Ikki qon aylanish doirasi mustaqil ishlaydi. Bu tufayli tana harorati doimiy saqlanadi va hayvonlar issiqqonli bo'ladi.
Asosiy atamalar: ikki kamerali yurak uch kamerali yurak to'rt kamerali yurak katta doira kichik doira sovuqqonli
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda timsohning to'rt kamerali yuragini qush va sutemizuvchilarnikiga teng deb o'ylaydi. Sababi: to'rt kamera = to'liq ajralgan deb tushunadi. Darsda timsohda to'rt kamera bo'lishiga qaramay, arteriyalarda qon aralashishi mumkinligini ta'kidlang.
AMALIY MISOL
Yurak kameralarini plastilindan modellang: baliqlarda 2 kamera (1 bo'lmacha + 1 qorincha), baqada 3 kamera, odamda 4 kamera. Har bir modelda arterial (qizil) va venoz (ko'k) qon yo'llarini ip bilan ko'rsating. Kameralar ortishi bilan qon aralashishi qanday kamayishini ko'rishingiz mumkin.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring