Amir temur va temuriylar davrida iqtisodiy munosabatlar
AI Xulosa
Mavzuni ochishSoliq adolati va xo'jalik tizimining davlat qudratiga ta'siri
Amir Temur va temuriylar davrida soliq siyosati, pul muomalasi va sug'orma dehqonchilik tizimi — davlat iqtisodiy qudratining asosini tashkil etgan muhim yo'nalishlar.
- Xiroj solig'i: Yerdan olinadigan asosiy soliq xiroj bo'lib, uchdan bir yoki to'rtdan bir qoidasiga amal qilingan — hosil to'la pishmasdan soliq olish qat'iyan man etilgan.
- Soliq to'lash muddatlari: Saraton (iyun-iyul), sumbula-mezon (avgust-sentyabr) va qavs (noyabr) oylarida uch muddatda to'langan.
- Pul tizimi: Tangalar ikki asosiy qiymatda zarb qilingan — 6 grammlik «tanga» va 1,5 grammlik «misri», Amir Temur gerbi uchta kichik halqadan iborat bo'lgan.
- Ulug'bek pul islohoti: 1428-yil da Ulug'bek yengil vaznli chaqa pullarni muomaladan chiqarib, pul islohotini amalga oshirdi.
- Yer egaligi: Davlat yerlar «xolisa» (davlat mulki), suyurg'ol va vaqf yerlariga bo'lingan — xarob yerlarni obod qilish uchun soliq imtiyozlari va asbob-uskunalar berilgan.
- Dehqonchilik: Sug'orma dehqonchilik keng rivojlantirildi, koriz (yer osti kanali), buloq va daryo suvidan foydalanildi, xarob yerlar davlat hisobidan obod qilingan.
Asosiy tushunchalar: Xiroj Tamg'a Tanga Xolisa Suyurg'ol
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Amir Temur soliq siyosatining eng muhim jihati — u raiyatni xonavayron qilish davlat xazinasini kamaytirishi, sipohning tarqab ketishiga va saltanatning kuchsizlanishiga olib kelishini aniq tushungan. Shuning uchun soliqlar oqilona, mezonli va adolatli tarzda yig'ilgan.
TARIXIY FAKT
«Temur tuzuklari»dan: «Agar zulm amaldorlari oddiy fuqaroga jabr-zulm qilsa, yetkazilgan zararni kalontorlaridan undirib, jabr ko'rganlarga bersinlar. Xarob bo'lib yotgan yerlar egasiz bo'lsa, xolisa tarafidan obod qilinsin. Egasi bo'lsa-yu obod qilishga qurbi yetmasa, unga asboblar va kerakli narsalar berilsin» — bu hozirgi davlat kafolatlari tizimiga o'xshash tamoyil.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring