Tur, populyatsiya
AI Xulosa
Mavzuni ochishTur va populyatsiya tushunchalari — ekologik tadqiqotning asosiy birliklari
Tur va populyatsiya tushunchalari tirik organizmlarni klassifikatsiyalash va ularning tabiatdagi tarqalishini o'rganishda eng muhim sistematik birliklar hisoblanadi.
- Tur tushunchasi. Tur — o'zaro morfologik jihatdan o'xshash, erkin chatishib nasl beradigan, bir xil genetik ma'lumotga ega organizmlar yig'indisi. Masalan, qizil tulki — yirtqichlar turkumiga mansub bitta tur.
- Populyatsiya. Ma'lum bir arealda tarqalgan, bir turga kiruvchi, o'zaro erkin chatishib nasl bera oladigan organizmlar yig'indisi. Tur bir nechta populyatsiyalardan tashkil topadi. Populyatsiya doirasida organizmlar oila, poda bo'lib yashaydi.
- Tur mezonlari. Morfologik mezon — tashqi va ichki tuzilishdagi o'xshashlik. Fiziologik mezon — hayotiy jarayonlardagi o'xshashlik. Ekologik mezon — muhitga moslashishlardagi o'xshashlik. Bitta mezon yetarli emas — bir nechta mezon birgalikda qo'llaniladi.
- Abiotik va biotik omillar. Abiotik omillar — harorat, yorug'lik, suv, tuproq (jonsiz muhit). Biotik omillar — boshqa tirik organizmlar (bakteriyalar, o'simliklar, hayvonlar). Organizmlar har ikki omilga moslashadi.
- Tolerantlik. Organizmlarning muhit omillarining ma'lum me'yordagi o'zgarishlariga chidashi tolerantlik deyiladi. Har bir organizmning ma'lum omilga nisbatan optimal, minimal va maksimal chegaralari mavjud.
Asosiy atamalar: tur populyatsiya areal tur mezonlari tolerantlik abiotik omil
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda tur va populyatsiyani bir xil deb tushunadi. Sababi: ikkalasi ham «organizmlar guruhi». Darsda farqni aniq ko'rsating: tur — butun dunyo bo'ylab tarqalgan, populyatsiya — muayyan hududda yashaydigan shu turning bir qismi. Masalan, qizil tulki — tur, Hisor tog'laridagi tulkilar — populyatsiya.
AMALIY MISOL
Maktab hovlisidagi chumchuqlarni kuzating va sanang — bu bitta populyatsiya. Keyin yaqin atrofdagi bog'dagi chumchuqlarni sanang — bu ikkinchi populyatsiya. Ikkalasi ham bir tur (chumchuq), lekin alohida joylarda yashaydi va o'zlari orasida ko'proq chatishadi. Ikki populyatsiyaning soni va xulqini solishtiring.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring