Hayotning hujayrasiz shakllari
AI Xulosa
Mavzuni ochishViruslar — hujayra chegarasida turgan parazit zarralar
Viruslar epidemiya va pandemiyalarni tushunish, vaktsinalar ishlab chiqish uchun asosiy bilim hisoblanadi.
- Viruslarning kashf etilishi — 1892-yilda D.I.Ivanovskiy tamaki mozaikasi virusini aniqladi. F.de Erell 1917-yilda bakteriofagni kashf etdi. Shunday qilib virusologiya fani vujudga keldi.
- Viruslarning tuzilishi — viruslar nukleoproteinga o'xshash bo'lib, nuklein kislota (DNK yoki RNK) va uni o'rab turuvchi oqsil qobig'i — kapsiddan iborat. Ular hujayraviy tuzilishga ega emas.
- Hujayra ichi parazitligi — viruslar faqat tirik hujayra ichida ko'payadi, mustaqil metabolizmga ega emas. Hujayradan tashqarida erkin va faol holatda uchramaydi.
- Viruslarning hujayraga kirishi — virus hujayra sirtidagi retseptor bilan bog'lanadi, maxsus oqsillar yordamida retseptorni «tanib oladi» va sitoplazma ichiga kiradi.
- Virusli kasalliklar — gripp, qizilcha, quturish, ensefalit kabi yuqumli kasalliklarni qo'zg'atadi. DNK saqlovchi viruslarga bakteriofag, adenovirus, RNK saqlovchilarga gripp, qizamiq virusi misol bo'ladi.
Asosiy tushunchalar: virus kapsid bakteriofag nukleoproteinglar virusologiya
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda viruslarni bakteriyalar bilan aralashtirib yuboradi. Sababi: ikkalasi ham kasallik keltirishini biladi, lekin viruslar hujayrasiz, bakteriyalar esa hujayraviy ekanligini farqlamaydi. Darsda alohida to'xtalish tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Pomidor barglaridagi mozaika kasalligini kuzating: bargda sariq-yashil dog'lar paydo bo'ladi. Bu virusli kasallik belgisi. Sog'lom va kasallangan barglarni taqqoslab, virusning o'simlikka ta'sirini vizual ko'rsatish mumkin.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring