Skalyar va vektor kattaliklar
1 / 2
AI Xulosa
Mavzuni ochishSkalyar va vektor kattaliklar
Fizikadagi ko'pgina hisob-kitoblar yo'nalishni hisobga olishni talab qiladi: kuch qaysi tomonga yo'nalgan bo'lsa, jism o'sha tomonga harakat qiladi.
- Skalyar katttalik — faqat son (modul) bilan to'liq ifodalanadi: massa, temperatura, vaqt, energiya.
- Vektor katttalik — son va yo'nalish bilan ifodalanadi: tezlik, kuch, siljish.
- Vektor tasvirlanishi — o'q ustida yo'nalish ko'rsatilgan chiziq; uzunligi modulga mutanosib.
- Vektorlarni qo'shish — parallelogramm qoidasi yoki geometrik usul bilan bajariladi.
- Skalyar: faqat son bilan yoziladi, masalan m = 5 kg.
- Vektor: o'q bilan ifodalanadi, masalan v⃗ = 10 m/s (Shimol tomonga).
- Vektorlarni qo'shish: bir yo'nalishda → modullar qo'shiladi; qarama-qarshi yo'nalishda → modullar ayriladi.
Asosiy atamalar: SkalyarVektorModulYo'nalishParallelogramm qoidasi
⚠ USTOZ UCHUN DIQQAT
O'quvchilar tezlik va tezlanishni ikkalasini ham «tezlik» deb aytadi. Tezlik (v) — vektor, tezlik moduli (|v|) — skalyar. Ularni farqlash muhim.
MISOL
Qayiq daryoni 4 m/s tezlikda to'g'riga kesib o'tmoqchi, lekin suv oqimi 3 m/s bilan ko'ndalang oqmoqda. Natijaviy tezlik: v = √(4² + 3²) = √25 = 5 m/s.
AI xulosa
Mavzu rasmi
Testlar
Viktorina
Interaktiv o'yinlar
O'yinlar orqali o'rganish
O'ynash uchun tizimga kiring