Ayirish

Ayirish
1 / 2

AI Xulosa

Mavzuni ochish

Organizmlardan keraksiz moddalarni chiqarish mexanizmlari va ekologik ahamiyati

Ayirish — moddalar almashinuvi natijasida hosil bo'lgan zararli qoldiqlarni organizmdan tashqi muhitga chiqarish jarayoni bo'lib, barcha tirik organizmlar uchun hayotiy zarur.

  1. Ayirishning ahamiyati. Moddalar almashinuvi natijasida hujayralarda keraksiz va zararli moddalar hosil bo'ladi. Ularni organizmdan chiqarmaslik zaharlanishga olib keladi. Ayirish organizmning normal hayot kechirishi uchun muhim fiziologik jarayon.
  2. O'simliklarda ayirish — transpiratsiya. O'simliklar barg og'izchalari orqali ortiqcha suvni bug'latadi (transpiratsiya). Transpiratsiya ildiz orqali suv va mineral tuzlar shimib olinishini tezlashtiradi. Kunduzi barg og'izchalari ochiq, kechqurun yopiladi.
  3. Xazonrezgilik. Kuz kelishi bilan o'simliklar barglarida zararli moddalar to'planadi. Barglarning to'kilishi (xazonrezgilik) — o'simlikning o'zini zararli moddalardan tozalash usuli. Ignabargli o'simliklarning ignalari sekin-asta almashadi.
  4. O'simliklarda boshqa ajratish usullari. Fitonsidlar — o'simliklar bakteriyalarga qarshi ishlab chiqaradigan modda. Nektar ajratish — hasharotlarni jalb qilish. Ba'zi o'simliklar smola, shirini va boshqa moddalar ajratadi.
  5. Sodda organizmlarda ayirish. Protokistalar (amyoba, evglena, infuzoriya) da qoldiq moddalar va ortiqcha suv qisqaruvchi vakuolalar orqali tashqariga chiqariladi.

Asosiy atamalar: ayirish transpiratsiya xazonrezgilik fitonsid qisqaruvchi vakuola

⚠ USTOZ DIQQAT QILING

Bolalar odatda xazonrezgilikni faqat sovuqdan himoyalanish deb tushunadi. Sababi: kuzda barg to'kiladi va sovuq boshlanadi. Darsda xazonrezgilikning asosiy sababi — barglardagi zararli moddalarni chiqarish ekanini ta'kidlang, sovuqdan himoya esa ikkinchi darajali omil.

AMALIY MISOL

O'simlik bargining pastki tomoniga shisha plastinka bosing va 1-2 soat qoldiring. Shishada suv tomchilari paydo bo'ladi — bu transpiratsiya natijasi. Barg og'izchalari orqali ortiqcha suv bug' shaklida chiqariladi. Turli o'simliklarni solishtiring — keng bargli o'simliklar ko'proq suv bug'latadi.

AI xulosa Mavzu rasmi Testlar Viktorina

Interaktiv o'yinlar

O'yinlar orqali o'rganish

O'ynash uchun tizimga kiring

Mavzu yuzasidan...

Test yaratish AI test generatsiya Viktorina Testi Interaktiv viktorina So'z Yasash So'z o'yini Bo'shliqlar Bo'sh joylarni to'ldiring Rost/Yolg'on Bilimingizni sinang Bog'lash Juftliklarni toping So'z Izlash Atamalarni toping Viktorina Interaktiv o'yin