Yerning aylanish orbitasi
AI Xulosa
Mavzuni ochishYer o'qining og'maligi va fasllar almashinishi mexanizmi
Yerning Quyosh atrofidagi harakatini bilish fasllar almashinishi, kun uzunligi o'zgarishi va turli iqlim mintaqalarining sabablarini tushunish imkonini beradi.
- Geotsentrik va geliotsentrik modellar. Qadimda odamlar Yer olamning markazida deb o'ylagan (Ptolemey modeli). Polyak olimi N. Kopernik geliotsentrik modelni taklif qilib, Quyosh markazda, sayyoralar uning atrofida aylanishini ko'rsatdi.
- Yerning orbita harakati. Yer Quyosh atrofida ellipsimon orbita bo'ylab soat miliga qarama-qarshi yo'nalishda aylanadi. Bir to'liq aylanish uchun 365 1/4 sutka, ya'ni 1 yil vaqt ketadi.
- Yer o'qining og'maligi. Yer aylanish o'qi Quyosh nurlariga nisbatan qiya holatda joylashgan. Bu qiyalik tufayli yil davomida Yerning turli qismlari Quyoshdan turli miqdorda issiqlik va yorug'lik qabul qiladi.
- Fasllar almashinishi. Shimoliy yarimsharga Quyosh nuri tikroq tushganda u yerda yoz, Janubiy yarimsharda qish bo'ladi. Orbita bo'ylab harakat davomida holat o'zgaradi va fasllar almashinadi. Ekvator atrofida fasllar deyarli sezilmaydi.
- Geografik tushunchalar. Yer o'qining sirt bilan tutashgan nuqtalari Shimoliy va Janubiy qutblar deb ataladi. Qutblardan teng uzoqlikda o'tkazilgan xayoliy chiziq ekvator bo'lib, u Yerni Shimoliy va Janubiy yarimsharlarga ajratadi.
Asosiy atamalar: orbita ekvator Yer o'qi yarimshar geliotsentrik model
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda fasllar Yerning Quyoshga yaqin yoki uzoq bo'lishi tufayli almashinadi deb o'ylaydi. Sababi: «yaqin bo'lsa issiq» degan mantiq oddiy tuyuladi. Darsda fasllar almashinishining asosiy sababi Yer o'qining og'maligi ekanini, Quyoshga masofa emas, balki nur tushish burchagi hal qiluvchi ekanini alohida ta'kidlash tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Qorong'i xonada fonar (Quyosh o'rnida) va globusni oling. Globusni qiya holatda fonar atrofida aylantiring. Shimoliy yarimshar fonarga tik qaragan holatda — «yoz», teskari holatda — «qish» ekanini kuzating. Bu model Yer o'qi og'maligining fasllar almashinishidagi rolini ko'rsatadi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring