Hayvonlarning individual rivojlanishi
AI Xulosa
Mavzuni ochishEmbriogenez bosqichlari va metamorfozning hayvonlar hayotidagi roli
Hayvonlarning individual rivojlanishi (ontogenez) zigotadan boshlanib, embriogenez va postembriogenez bosqichlarini o'z ichiga oladi — ba'zi hayvonlarda to'liq o'zgarish (metamorfoz) sodir bo'ladi.
- Ontogenez tushunchasi. Ontogenez — organizmning tug'ilishidan nobud bo'lishigacha bo'lgan individual rivojlanishi. Atamani nemis tabiatshunosi Ernest Hekkel kiritgan. Embriogenez (murtaklik) va postembriogenez (tug'ilgandan keyingi) bosqichlaridan iborat.
- Embriogenez bosqichlari. Maydalanish — zigota ko'p marta bo'linib, blastula hosil qiladi. Gastrulyatsiya — blastula ikki qavatga (ektoderma, entoderma) bo'linadi, keyin mezoderma paydo bo'ladi. Organogenez — murtak qavatlaridan organlar shakllanadi.
- To'g'ridan-to'g'ri rivojlanish. Tug'ilgan yosh organizm kattasiga o'xshash bo'ladi va kattalashib voyaga yetadi. Reptiliyalar, qushlar va sutemizuvchilarda kuzatiladi. Sutemizuvchilarda embrion onaning tanasida rivojlanadi.
- Metamorfoz bilan rivojlanish. Chala metamorfoz — tuxumdan lichinka chiqadi, u kattasiga o'xshash, lekin kichik (chigirtka: tuxum → nimfa → voyaga yetgan). To'liq metamorfoz — lichinka kattasiga o'xshamaydi (kapalak: tuxum → qurt → g'umbak → kapalak).
- Amfibiyalarda metamorfoz. Baqaning ontogenezi: tuxum → itbaliq (jabra bilan nafas oladi, suvda yashaydi) → yosh baqa (oyoqlar chiqadi, dum so'riladi, o'pka rivojlanadi) → voyaga yetgan baqa. Bu suvdan quruqlikka o'tish evolyutsiyasini takrorlaydi.
Asosiy atamalar: ontogenez embriogenez blastula gastrulyatsiya metamorfoz lichinka
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda chala va to'liq metamorfozni aralashtiradi. Sababi: ikkalasida ham «o'zgarish» sodir bo'ladi. Darsda asosiy farqni ta'kidlang: chala metamorfozda g'umbak bosqichi YO'Q (lichinka asta-sekin o'xshashroq bo'ladi), to'liq metamorfozda g'umbak bosqichi BOR (lichinka butunlay boshqa ko'rinishda).
AMALIY MISOL
Bahorgi hovuzdan baqa tuxumlarini shisha idishga oling va rivojlanishini kuzating. 1-hafta: tuxumdan itbaliq chiqadi (dumli, jabra bilan). 4-hafta: orqa oyoqlari paydo bo'ladi. 8-hafta: dum so'riladi, o'pkaga o'tadi. Har bosqichni chizing — metamorfoz real kuzatiladi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring