Qon
AI Xulosa
Mavzuni ochishQonning tarkibiy qismlari va ularning transport, himoya va ivish vazifalari
Qon tarkibi va funksiyalarini bilish qon kasalliklari, immunitet va transfuziya masalalarini tushunish uchun zarur.
- Qon plazmasi — qonning suyuq qismi (asosan suv). Erigan moddalarni (glyukoza, aminokislotalar, gormonlar, mineral ionlar, mochevina) tana bo'ylab tashiydi.
- Eritrotsitlar (qizil qon tanachalari) — yadrosiz, ikki tomonlama botiq disk shakli. Tarkibida gemoglobin oqsili — kislorodni biriktirib oksigemoglobin hosil qiladi va hujayralarga yetkazadi. Karbonat angidridni karboksihemoglobin sifatida tashiydi.
- Leykotsitlar (oq qon tanachalari) — yadroli, ikki asosiy turi: fagotsitlar (patogenlarni fagotsitoz yo'li bilan yutadi) va limfotsitlar (antitanalar ishlab chiqaradi). Immunitetning asosiy hujayralari.
- Trombotsitlar va qon ivishi — yadrosiz kichik hujayralar. Qon tomiri jarohatlanganda fibrinogenni fibringa aylantiruvchi moddani ishlab chiqaradi. Fibrin tolalari eritrotsitlarni tutib, qon laxtasi hosil qiladi — jarohatni berkitadi.
Asosiy tushunchalar: plazma eritrotsit gemoglobin leykotsit fagotsitoz fibrinogen fibrin
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar eritrotsit va leykotsitni aralashtirib yuboradi. Sababi: ikkalasi ham «qon tanachalari». Farqlash uchun: eritrotsit = yadrosiz, qizil, kislorod tashiydi; leykotsit = yadroli, rangsiz, patogenlarga qarshi kurashadi. Darsda jadval chizib farqlarni ko'rsatish tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Barmog'ingizni kichik tishlab qon chiqaring (gigiyena qoidalariga rioya qilib). Dastlab qon suyuq oqadi, 2–3 daqiqadan so'ng ivib to'xtaydi. Bu fibrin tolalarining ishlashini ko'zda ko'rinadigan namoyish. Qon laxtasi — trombotsitlar, fibrin va eritrotsitlarning birgalikdagi ishi natijasi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring