Organizmlarning ko'payishi
AI Xulosa
Mavzuni ochishJinsiy va jinsiz ko'payishning biologik mohiyati va evolyutsion ahamiyati
Ko'payish organizmlarning avlod qoldirish xususiyati bo'lib, jinsiz ko'payish tezlikni, jinsiy ko'payish esa moslashuvchanlikni ta'minlaydi.
- Ko'payishning biologik ahamiyati. Ko'payish orqali ota-onaning irsiy belgilari avlodga uzatiladi. Irsiy material DNK molekulasida saqlanadi. Irsiyat — belgilarning avlodlarda namoyon bo'lishi, o'zgaruvchanlik — avlodning ota-onadan farq qilishi.
- Jinsiz ko'payish. Bo'linish (bakteriyalar, protistalar), spora hosil qilish (zamburug'lar, suvo'tlar) va vegetativ ko'payish (o'simliklarning ildiz, poya, barg orqali) amalga oshadi. Yangi avlod ota-onaga aynan o'xshash bo'ladi. Qulay sharoitda tez ko'payishni ta'minlaydi.
- Jinsiy ko'payish. Jinsiy hujayralar (gametalar) — tuxum hujayra va spermatozoid qo'shilishi natijasida zigota hosil bo'ladi. Zigotadan yangi organizm rivojlanadi. Jinsiy ko'payish avlodning xilma-xilligini ta'minlaydi.
- O'simliklarda ko'payish. Xlamidomonada qulay sharoitda zoosporalar orqali (jinsiz), noqulay sharoitda gametalar orqali (jinsiy) ko'payadi. Gulli o'simliklarda qo'sh urug'lanish sodir bo'ladi — S.G. Navashin kashf etgan.
- Vegetativ ko'payish usullari. O'simliklar ildiz (sabzi), tugunak (kartoshka), piyozbosh (piyoz), novda (qulupnay), qalam (tok) va barg (begoniya) orqali vegetativ ko'payadi.
Asosiy atamalar: irsiyat o'zgaruvchanlik gameta zigota spora vegetativ ko'payish
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda spora va urug'ni bir xil deb tushunadi. Sababi: ikkalasi ham ko'payish uchun ishlatiladi. Darsda spora — bitta hujayra (jinsiz ko'payish), urug' esa — ko'p hujayrali murtak, oziq zahirasi va po'stlog'dan iborat (jinsiy ko'payish natijasi) ekanini aniq farqlang.
AMALIY MISOL
Kartoshka tuganagini 2-3 «ko'zchali» bo'laklarga kesib, tuproqqa eking. 2-3 haftada har bir bo'lakdan yangi o'simlik o'sib chiqadi. Shu bilan birga kartoshka urug'ini ham eking. Ikki usulni solishtiring: vegetativ ko'payishda yangi o'simlik ota-onaga aynan o'xshash, urug'dan chiqqan esa farq qilishi mumkin.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring