Diffuziya
AI Xulosa
Mavzuni ochishMolekulalarning tartibsiz harakati orqali bir tekis tarqalishi
Diffuziya nafas olishdan ovqat hazm qilishgacha — organizmlardagi gaz va moddalar almashinuvining asosiy mexanizmi.
- Diffuziya nima? — molekulalarning tartibsiz harakati natijasida yuqori konsentratsiyali joydan past konsentratsiyali joyga o'z-o'zidan tarqalishi. Harorat ortsa — zarrachalar tezroq harakatlanadi, diffuziya tezlashadi.
- Konsentratsiya gradiyenti — ikki joy orasidagi konsentratsiya farqi. Molekulalar gradient bo'yicha «pastga» — yuqoridan pastga harakatlanadi. Muvozanat vujudga kelgach, diffuziya to'xtaydi.
- O'simliklarda diffuziya — karbonat angidrid (CO₂) havodan barg og'izchalari orqali hujayralarga kiradi, fotosintez natijasida hosil bo'lgan kislorod (O₂) esa bargdan havoga chiqadi.
- Hayvonlarda diffuziya — o'pka alveolalarida kislorod qonga, karbonat angidrid qondan havoga diffuziyalanadi. Hujayra membranasi bu gazlarni bemalol o'tkazadi.
Asosiy tushunchalar: diffuziya konsentratsiya gradiyenti erituvchi eriydigan modda
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar diffuziyani «molekulalar ataylab bir tomonga harakat qiladi» deb tushunadi. Sababi: tartibsiz harakat tushunchasini anglash qiyin. Aslida molekulalar tasodifan harakat qiladi, lekin yuqori konsentratsiyali joyda ko'proqligi uchun natija — bir tomonga siljish. Darsda alohida tushuntirish tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Stakandagi iliq suvning bir chetiga ozgina potassiy permanganat (margansovka) kristalini tashlang. Suvni aralashtirmay kuzating — binafsha rang sekin-asta butun stakanga tarqaladi. Bu diffuziya jarayonining ko'zga ko'rinadigan namoyishi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring