Hazm jarayoni
AI Xulosa
Mavzuni ochishFizik va kimyoviy parchalanish — oziq moddalarning so'rilishga tayyorlanishi
Hazm jarayonini bilish ovqatlanish buzilishlari, ferment yetishmovchiligi va tish sog'lig'i masalalarini tushunish uchun zarur.
- Fizik hazm — ovqatning mayda bo'laklarga maydalanishi (asosan tishlar va oshqozon harakati yordamida). Kimyoviy tarkib o'zgarmaydi, lekin sirt yuzasi ortadi va fermentlar ishini osonlashtiradi.
- Kimyoviy hazm — fermentlar yordamida makromolekulalarning mikromolekulalarga parchalanishi: kraxmal → maltoza → glyukoza (amilaza); oqsil → aminokislotalar (proteaza); yog' → yog' kislota + glitserin (lipaza).
- Tishlarning tuzilishi va turlari — emal (eng mustahkam modda), dentin, tish pulpasi (nerv va qon tomirlari). 4 turi: kesuvchi (uzish), qoziq (yirtish), kichik oziq va katta oziq (chaynash, ezish).
- pH va ferment muhiti — oshqozonda pH ≈ 2 (pepsin faol), o'n ikki barmoqli ichakda pH > 7 (ichak fermentlari faol). O't suyuqligi yog'larni emulsiyalab (mayda tomchilarga parchalab), lipaza ishi uchun sirt yuzasini oshiradi.
Asosiy tushunchalar: fizik hazm kimyoviy hazm emal pepsin emulsiya o't suyuqligi
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar fizik va kimyoviy hazm jarayonini aralashtirib yuboradi. Sababi: ikkalasida ham ovqat «parchalanadi», lekin fizik hazmda faqat o'lcham kichrayadi (tishlar), kimyoviyda esa molekular tuzilish o'zgaradi (fermentlar). Darsda alohida ta'kidlash tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Ikkita probirkaga bir xil miqdorda kraxmal eritmasi soling. Biriga so'lak (amilaza manbayi) qo'shing, ikkinchisiga faqat suv. 10 daqiqadan so'ng ikkalaiga yod eritmasi tomizing: so'lakli probirkada kraxmal parchalangan (rang o'zgarmaydi), ikkinchisida ko'k rangga kiradi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring