Hujayra-tirik organizmlarning tuzilish birligi
AI Xulosa
Mavzuni ochishHujayraning kimyoviy tarkibi va tuzilmaviy qismlari
Hujayra barcha tirik organizmlarning eng kichik tuzilish va funksional birligi bo'lib, uning tarkibi va tuzilishini bilish butun biologiyani tushunishning kalitidir.
- Hujayraning kimyoviy tarkibi. Hujayra tarkibining 98% ni to'rtta element tashkil etadi: C (uglerod), H (vodorod), O (kislorod), N (azot). Qolgan 2% — kaliy, natriy, kalsiy, fosfor va boshqalar.
- Anorganik moddalar. Suv hujayra shaklini belgilaydi, moddalar almashinuvida, fotosintez jarayonida ishtirok etadi va moddalar transportini ta'minlaydi. Mineral tuzlar fermentlar tarkibiga kiradi.
- Organik moddalar. Oqsillar — qurilish va fermentativ funksiyalar; uglevodlar — energiya manbai; lipidlar — energiya zaxirasi va membrana tarkibi; nuklein kislotalar (DNK, RNK) — irsiy axborot saqlash va uzatish.
- Hujayraning tuzilishi. Hujayra qobig'i himoya va shakl beradi. Sitoplazma moddalar almashinuvini ta'minlaydi. Yadro irsiy axborotni saqlaydi va oqsil sintezini boshqaradi. Golji majmuasi moddalarni to'playdi va tashiydi.
- O'simlik va hayvon hujayrasi farqlari. O'simlik hujayrasida hujayra devori (sellyuloza), xloroplast va vakuola mavjud. Hayvon hujayrasida bu organoidlar bo'lmaydi, lekin sentrosoma va lizosomalar rivojlangan.
Asosiy atamalar: hujayra qobig'i sitoplazma yadro Golji majmuasi oqsil lipid
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda hujayra qobig'i va plazmatik membranani bir xil deb tushunadi. Sababi: ikkalasi ham hujayraning tashqi chegarasi. Darsda qobiq (sellyuloza, faqat o'simliklarda) va membrana (barcha hujayralarda, yupqa, tanlash xususiyatiga ega) farqini aniq ko'rsating.
AMALIY MISOL
Piyoz po'stlog'ining yupqa pardasini mikroskop ostida kuzating. Hujayralar to'g'ri burchakli, hujayra devori aniq ko'rinadi. Keyin yonoq ichidan epiteliy hujayrasi oling — uning shakli dumaloq va hujayra devori yo'q. Bu ikki preparat o'simlik va hayvon hujayrasi farqini yaqqol ko'rsatadi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring