Noallel genlarning o‘zaro ta’siri
AI Xulosa
Mavzuni ochishGenlar yolg'iz ishlamaydi — komplementar, epistatik va polimer ta'sirlar
Noallel genlar o'zaro ta'sirini bilish murakkab belgilarning irsiylanishini va seleksiyada kutilmagan natijalarni tushunishda zarur.
- Komplementar ta'sir — turli allelga mansub genlar birgalikda yangi belgini hosil qiladi. Misol: oq gulli ikkita no'xat chatishtirilganda F₁ da qizil gul paydo bo'ladi. F₂ da nisbat 9:7.
- Tovuqlarda komplementar ta'sir — toj shakli to'rt xil: oddiy (aabb), no'xatsimon (aaBB), gulsimon (AAbb), yong'oqsimon (AABB). Ikki genning turli kombinatsiyalari boshqa-boshqa shakllarni beradi.
- Epistatik ta'sir — bitta dominant gen boshqa dominant gendan ustunlik qiladi. Masalan, oq patli ikkita tovuq zotini chatishtirganda F₂ da 13:3 nisbat kuzatiladi.
- Polimer ta'sir — bir xil ta'sir ko'rsatuvchi bir necha genlar birgalikda belgini kuchaytiradi yoki susaytiradi. Teri rangi, bo'y, hosildorlik shu tartibda irsiylanadi.
Asosiy tushunchalar: komplementar epistaz polimer noallel gen fenotip nisbati
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar odatda 9:3:3:1 dan farq qiluvchi nisbatlarni (9:7, 13:3) tushunmaydi. Sababi: Mendel nisbatlaridan boshqa natija bo'lishini kutmaydi. Aslida bu nisbatlar 9:3:3:1 ning o'zgargan shakli — ba'zi sinflar birlashadi. Darsda alohida to'xtalish tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Ikkita oq bo'yoqni aralashtirib ko'ring — oq qoladi. Lekin sariq va ko'k aralashsa, yashil hosil bo'ladi — bu komplementar ta'sir modeli: alohida-alohida genlar bir narsa bermaydi, birgalikda esa yangi belgi namoyon bo'ladi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring