Organizmning immun javob reaksiyasi
AI Xulosa
Mavzuni ochishAntitanalar, limfotsitlar va emlash — organizmning kasallikka qarshi kurash tizimi
Immun javob mexanizmini bilish emlash dasturlari, allergiya va immunitet buzilishlarini tushunish uchun zarur.
- Antigen va antitana — patogen yuzasidagi maxsus molekulalar antigen deb ataladi. Limfotsitlar antigenga komplementar (mos) shakldagi oqsil molekulalari — antitanalarni ishlab chiqaradi. Antitana antigenga birikib, patoganni zararsizlantiradi.
- Limfotsitlarning javob berishi — patogen organizmga kirgach, unga mos limfotsit uni «tanib oladi», mitoz yo'li bilan ko'payadi va ko'p miqdorda antitana ishlab chiqaradi. Bu jarayon bir necha kun davom etadi — shu orada kasallik rivojlanadi.
- Immun xotira va emlash — kasallikdan so'ng yoki emlash natijasida immun xotira hujayralari saqlanib qoladi. Xuddi shu patogen qayta kirganda, javob tez va kuchli bo'ladi. Emlashda zaiflantirilgan yoki o'ldirilgan patogen kiritiladi — organizmda antitana va xotira hujayralari hosil bo'ladi.
- Faol va nofaol immunitet — faol: organizm o'zi antitana hosil qiladi (kasallik yoki emlash orqali), uzoq davom etadi. Nofaol: tayyor antitanalar tashqaridan kiritiladi (ona suti yoki zardobli dori), qisqa muddatli.
Asosiy tushunchalar: antigen antitana limfotsit immun xotira emlash faol immunitet nofaol immunitet
⚠ USTOZ DIQQAT QILING
Bolalar «emlash kasallik yuqtiradi» deb o'ylaydi. Sababi: emlashda patogen kiritiladi deganda qo'rqadi. Aslida zaiflantirilgan/o'ldirilgan patogen kasallik keltirib chiqarmaydi, faqat immunitetni tayyorlaydi. Darsda alohida tushuntirish tavsiya etiladi.
AMALIY MISOL
Sinf bilan «immun javob» o'yinini o'ynang: bir o'quvchi «patogen» (maxsus shaklda qog'oz), boshqalari «limfotsitlar». Patogen kirganda, faqat shakli mos limfotsit uni «tutadi» (komplementarlik). Keyin bu limfotsit «ko'payadi» (boshqa o'quvchilar ham turadi) va ko'p antitana hosil qiladi.
Interaktiv o'yinlar
O'ynash uchun tizimga kiring